Waarom geuren een geluid hebben – De fascinerende connectie tussen parfum, muziek en kleuren

Waarom spreken parfumeurs over geurnoten, geurakkoorden of geurcomposities? Waarom wordt een werkstation in een laboratorium een geurorgel genoemd? En waarom zien veel mensen automatisch geel of groen voor zich als ze een citroen ruiken?

Wat in eerste instantie misschien ongebruikelijk klinkt, heeft eigenlijk een lange traditie. De wereld van geuren is veel nauwer verbonden met muziek en kleuren dan de meeste mensen denken. Wie zich verdiept in de kunst van de parfumerie, beseft al snel dat geuren niet alleen geroken worden – ze kunnen ook, op een bepaalde manier, geluid maken en zelfs kleuren oproepen.

Waarom geuren en muziek dezelfde taal spreken

Wie een kijkje neemt in het laboratorium van een parfumeur, zal er honderden, zo niet duizenden verschillende geurgrondstoffen aantreffen. Deze staan keurig geordend op planken en worden al eeuwenlang een 'geurorgaan' genoemd.

De term is niet toevallig ontstaan.

Net zoals een organist verschillende registers combineert, mengt een parfumeur diverse geuren tot een harmonieuze compositie. Daarom is een groot deel van de technische terminologie rechtstreeks afkomstig uit de muziek.

Er bestaan geurnoten, akkoorden, harmonieën en composities. Geen enkel parfum ontstaat bij toeval. Elk afzonderlijk ingrediënt vervult een specifieke taak – net als een instrument in een orkest.

Een parfumeur werkt vaak net als een componist. Nog voordat het eerste pipetje wordt gebruikt, ontstaat het eigenlijke geuridee al in de geest. Daar worden verschillende geuren in gedachten gecombineerd tot er een harmonieuze totaalindruk ontstaat.

Pas daarna begint het praktische werk in het laboratorium.

Geuren bestaan uit een muzikale compositie.

Elk klassiek parfum volgt een vergelijkbare structuur. Dit wordt een geurpiramide genoemd, met topnoten, middennoten en basisnoten.

Door deze structuur te vergelijken met een muziekstuk wordt al snel duidelijk waarom geuren zo vaak muzikaal worden beschreven.

De topnoot is de eerste indruk. Het doet denken aan de intro van een liedje. Frisse citrusnoten zoals bergamot, sinaasappel of citroen klinken levendig, licht en trekken de aandacht. Net als de hoge tonen van een fluit of viool, verschijnen ze direct, maar verdwijnen ze ook relatief snel weer.

De hartnoot komt dan op de voorgrond te staan. Deze draagt de ware melodie van de geur. Bloemige geuren zoals roos of jasmijn, evenals kruidige componenten, bepalen vaak het karakter van een parfum gedurende vele uren.

De basisnoot vormt de laatste laag. Deze ontwikkelt zich langzamer en blijft het langst aanwezig. Houtsoorten zoals patchouli, musk, amber of vanille geven een geur diepte, warmte en stabiliteit. In een orkest zou dit overeenkomen met de diepe klanken van een cello, contrabas of pauken.

De ware kunst zit hem in het zo harmonieus mengen van deze afzonderlijke geurfasen dat er geen abrupte overgangen ontstaan. Net als in een goed muziekstuk, mogen er geen onderbrekingen in de geur zijn.

Waarom geuren kleuren creëren

Muziek is niet de enige belangrijke factor als het om geuren gaat.

Veel mensen associëren geuren automatisch met kleuren. Als we bijvoorbeeld de geur van een vers gesneden citroen ruiken, denken maar weinig mensen aan zwart of bruin. In plaats daarvan verschijnen gele of groene tinten bijna automatisch in onze gedachten.

Dit fenomeen is wetenschappelijk bekend en wordt synesthesie genoemd.

Ons brein verbindt verschillende zintuiglijke indrukken met elkaar. Een geur kan kleuren oproepen. Omgekeerd kunnen kleuren of muziek ook herinneringen en gevoelens teweegbrengen.

Deze verbinding wordt dagelijks gebruikt in de parfumindustrie.

Pasteltinten geuren zijn zacht, licht en romig. Fruitige geuren lijken vaak kleurrijk en levendig. Donkere, houtachtige of rokerige geuren worden daarentegen vaak geassocieerd met bruine, grijze of zwarte tinten.

Of het nu bewust of onbewust is, onze hersenen creëren automatisch beelden van geuren.

Geuren gedijen bij contrasten.

Interessant genoeg werken parfumeurs niet alleen zoals componisten, maar ook zoals schilders.

Een schilder gebruikt vaak complementaire kleuren om bepaalde gebieden te laten opvallen. Een felrood lijkt intenser naast groen dan op zichzelf.

Hetzelfde principe geldt voor geuren.

Een heldere, elegante jasmijnnoot komt aanzienlijk beter tot zijn recht in combinatie met een donkere basis van patchouli, leer of oud. Alleen dit contrast zorgt ervoor dat de bloemige geuren hun volle pracht kunnen ontvouwen.

Zonder antagonisten zouden veel composities vlak en eendimensionaal overkomen.

Daarom ontstaan bijzonder spannende geuren vaak juist wanneer tegenstellingen bewust worden gecombineerd.

Onderzoekers bestudeerden geuren en muziek al meer dan 100 jaar geleden.

Het verband tussen muziek en geuren is geenszins een modern idee.

Al aan het begin van de 20e eeuw bestudeerde de Franse parfumhistoricus Septimus Piesse dit onderwerp intensief. Hij was ervan overtuigd dat geuren op een vergelijkbare manier werken als muzikale trillingen.

Vanuit deze overweging ontwikkelde hij zelfs een theoretisch instrument: de zogenaamde odofoon.

Het idee was fascinerend: in plaats van geluid te produceren, zou elke toets een specifieke geur afgeven. Hoge tonen correspondeerden met lichte, vluchtige geuren, terwijl lage tonen zware en langdurige geuren vertegenwoordigden.

Hoewel dit instrument nooit echt van praktisch belang is geworden, beïnvloedt de denkwijze erachter de moderne parfumerie nog steeds.

Parfumeurs spreken nog steeds over geurakkoorden en harmonieën.

Geuren spreken onze emoties aan.

De belangrijkste reden waarom geuren zo vaak met muziek worden vergeleken, ligt wellicht in hun effect.

Een liedje kan binnen enkele seconden herinneringen oproepen. Plotseling denk je aan een vakantie, een speciaal iemand of een bepaalde periode in je leven.

Hetzelfde geldt voor geuren.

Een vleugje zonnebrandcrème roept direct herinneringen op aan een recente strandvakantie. Vers gemaaid gras brengt jeugdherinneringen terug. De geur van vanille geeft een gevoel van geborgenheid, terwijl citrusnoten energie en frisheid uitstralen.

Zowel muziek als geuren stimuleren hetzelfde gebied in onze hersenen: het limbisch systeem.

Daar ontstaan emoties, herinneringen en stemmingen.

Dat is precies de reden waarom geuren vaak zo'n intense uitwerking hebben, ook al nemen we ze vaak alleen onbewust waar.

Waarom geuren veel meer zijn dan alleen maar aangename geuren

Veel mensen beschouwen parfum simpelweg als een aangename geur.

Er zit echter nog veel meer achter.

Een zorgvuldig samengesteld parfum is tegelijkertijd een muziekstuk, een schilderij en een emotionele verteller. Het heeft een boeiende opening, een meeslepend middenstuk en een lange, aanhoudende afdronk. Tegelijkertijd roept de geur beelden, kleuren en herinneringen op.

Elke geur vertelt zijn eigen unieke verhaal.

Misschien is dat precies de reden waarom sommige geuren tientallen jaren in ons geheugen blijven hangen, terwijl andere na slechts een paar minuten alweer vergeten zijn.

De taal van de parfumerie laat op indrukwekkende wijze zien dat geuren nooit op zichzelf beschouwd kunnen worden. Ze combineren geur, muziek, kleuren en emoties tot één enkel, samenhangend kunstwerk.

Iedereen die in de toekomst parfum opdoet of bewust aan een geur ruikt, kan proberen goed op te letten. Welke kleuren verschijnen er in je gedachten? Welke stemming roept de geur op? En welk muziekstuk zou er perfect bij passen?

Misschien ontdek je zelf wel waarom geuren daadwerkelijk geluid kunnen maken.